“डिग फर नेपाल परियोजना” को बाँझो रहित नेपाल अभियानले ६० लाख विघा बाँझो जग्गा र ९२ लाख विद्यार्थीलाई प्रयोग गर्दै ‘मान्छे बेच्ने होइन, बस्तु बेच्ने’ नेपाल निर्माण गर्ने दीर्घकालीन योजना प्रस्तुत गरेको छ। यस अभियानमा कृषि, पशुपालन, माछापालन, मौरीपालन, जडीबुटी खेती र सीप शिक्षाको एकीकृत दृष्टिकोण अपनाइएको छ। “डिग फर नेपाल परियोजना” का राष्ट्रिय अध्यक्ष नारायण सिग्देलज्यूको नेतृत्वलाई समेटेर विस्तारित प्रस्तुति तयार गरिएको छ, जसले उहाँको सोच, दृष्टिकोण, र राष्ट्रिय विकासमा उहाँको योगदानलाई उजागर गर्छ:
यहाँ प्रस्तुत छ परियोजनाको एक खाका:


१. अवधारणा (Concept):
डिग फर नेपाल राष्ट्रिय परियोजना
👉 “बाँझो रहित नेपाल – पढ्दै, कमाउँदै, उत्पादन गर्दै”
👉 लक्ष्य: बाँझो जमिन शून्यमा झार्ने, हरेक विद्यार्थीलाई उत्पादकत्वमा जोड्ने
👉 दृष्टिकोण: ६० लाख बाँझो जमिनमा ९२ लाख विद्यार्थीको श्रम र ज्ञानको प्रयोग
२. परियोजनाको नाम:
“बाँझो रहित नेपाल – विद्यार्थी उद्यमशीलता परियोजना”
३. लक्ष्य (Objectives):
-
बाँझो जमिनहरूमा उत्पादन मूलक कृषि, बागवानी, पशुपालन, मौरी पालन, मत्स्यपालन
-
विद्यार्थीलाई स्कूल/कलेजको समयपछि स्थानीय उत्पादनमा संलग्न गराउने
-
विद्यालय, कलेज, अफिस कम्पाउण्ड, मठ मन्दिर, खोला किनार, बाँझो बस्तीहरूमा खेती
-
अन्तर्राष्ट्रिय बजार केन्द्रित उत्पादन (एभोकाडो, कपुर, तेजपत्ता, बेलौती पात, लेमनग्रास, मसला बाली)
४. मुख्य कार्यक्रमहरू (Project Components):
क. बाँझो जमिनको सर्भे र वर्गीकरण:
-
गाउँपालिकाद्वारा बाँझो जमिनको सूची बनाउने
-
सरकारी, विद्यालय, अफिस कम्पाउण्ड, सामुदायिक र व्यक्तिगत जमिन वर्गीकरण
-
Google Map र GIS प्रविधिको प्रयोग
ख. कृषिमा प्रयोग हुने बालीनाली चयन:
| क्षेत्र | मुख्य उत्पादन |
|---|---|
| पहाडी | तेजपत्ता, बेसर, अदुवा, सिमल तरुल, मौरी पालन |
| तराई | बेलौती पात, एभोकाडो, पाती, कपुर, लेमनग्रास |
| हिमाली | जडीबुटी, ओषधिजन्य बाली, सिमी, आलु |
| उपत्यका | काँचो केराको पिडो, प्याज, लसुन, कुखुरा, माछा पोखरी |
ग. विद्यालय/कलेजसँग सहकार्य:
-
“पढ्दै–कमाउँदै कार्यक्रम” लागू
-
प्रत्येक विद्यार्थीलाई एक टुक्रा जमिन (सजिलो प्रयोगको) दिने
-
शिक्षक तथा स्थानीय कृषिविदबाट नियमित तालिम
घ. उत्पादन–प्रशोधन–बजारिकरण:
-
स्थानीय स्तरमा माइक्रो प्रोसेसिङ यूनिट (पिडो बनाउने, पिठो बनाउने, तेल निकाल्ने)
-
भृकुटी अर्गानिक कृषि समूहको नेतृत्वमा अन्तर्राष्ट्रिय निर्यात
-
व्यापारिक साझेदारी (जस्तैः बंगलादेशको एभोकाडो बजार)
५. कार्यान्वयन रणनीति (Implementation Strategy):
| चरण | कार्य |
|---|---|
| १ | सर्भेक्षण (जग्गा र विद्यार्थी दुवैको) |
| २ | नमुना पालिका घोषणा (गोर्खा, दोर्दी, रामारोशन) |
| ३ | टिम गठन (विद्यार्थी+कृषि+स्थानिय सरकार+NGO/INGO) |
| ४ | तालिम, सामाग्री, बीउ वितरण |
| ५ | उत्पादन सुरु – ३ महिनामा प्रारम्भिक नतिजा |
| ६ | बजार जोड – देश/बिदेश |
| ७ | रिपोर्टिङ, मूल्याङ्कन, विस्तार |
६. प्रारम्भिक लागत अनुमान (General Cost Estimation):
| शीर्षक | लागत (रु. अनुमानित) |
|---|---|
| सर्भेक्षण तथा योजना निर्माण | 50 लाख |
| बीउ, मल, उपकरण, तालिम | 2 करोड |
| विद्यार्थी अनुदान (प्रति विद्यार्थी रु. 1000) | 92 करोड |
| प्रशोधन तथा मार्केटिङ केन्द्र | 5 करोड |
| प्राविधिक टिम/स्टाफ/अनुगमन | 3 करोड |
| जम्मा प्रारम्भिक लागत | 102.5 करोड |
७. अपेक्षित प्रभाव (Expected Impacts):
-
६० लाख बाँझो जमिनमा उत्पादन सुरु
-
९२ लाख विद्यार्थीलाई व्यावसायिक सीप हस्तान्तरण
-
आय आर्जन वृद्धि, खाद्य आत्मनिर्भरता
-
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा निर्यातयोग्य वस्तुको उत्पादन
-
सामुदायिक समृद्धि र बेरोजगारी न्यूनीकरण
-
‘बस्तु बेच्ने नेपाल’ को आधारशिला
८. विशेष सम्भावना भएका उत्पादनहरू:
-
कपुर, तेजपत्ता, लेमनग्रासको तेल
-
पातजाती उत्पादन (बेलौती), आयुर्वेदिक मूल्य
-
मौरी पालन र मह उत्पादन
-
एभोकाडो बगैंचा (बंगलादेश लगायत मुलुकहरूमा निर्यात)
-
काँचो केराको पिडो र तरुलको पिठो उद्योग
९. सन्देश (Vision Statement):
👉 “अब बाँझो जमिन बाँझो रहने छैन, हरेक विद्यार्थी उत्पादक बन्नेछ।
👉 डिग फर नेपाल – उत्पादनबाट समृद्धि“







