🔹 Dependency Theory (निर्भरता सिद्धान्त)

Dependency Theory (निर्भरता सिद्धान्त) विकाससम्बन्धी एक धारणा हो, जुन Development Economics मा प्रयोग हुन्छ।

👉 मुख्य विचार:

गरिब (विकासशील) देशहरू धनी (विकसित) देशहरूमाथि निर्भर हुन्छन्, र यही निर्भरता नै उनीहरूको अविकासको कारण बन्छ।

👉 मुख्य विशेषताहरू:

• विश्व दुई भागमा विभाजित हुन्छ:
  • Core (केन्द्र) – धनी, विकसित देश
  • Periphery (परिधि) – गरिब, विकासशील देश
• गरिब देशहरूले कच्चा पदार्थ निर्यात गर्छन्
• धनी देशहरूले प्रशोधित/तयार वस्तु निर्यात गर्छन्
• यसले असमानता बढाउँछ र गरिब देशहरू सधैं पछि पर्छन्

👉 उदाहरण:

नेपालले कच्चा कृषि उत्पादन निर्यात गर्ने तर महँगो तयार सामान आयात गर्ने अवस्था।

🔹 Cluster-Based Theory (क्लस्टर आधारित सिद्धान्त)

यो सिद्धान्त आर्थिक विकास र प्रतिस्पर्धात्मकतासँग सम्बन्धित छ, जसलाई विशेषगरी Michael Porter ले लोकप्रिय बनाएका हुन्।

👉 मुख्य विचार:

एउटै क्षेत्रसँग सम्बन्धित उद्योगहरू एउटै स्थानमा जम्मा हुँदा आर्थिक विकास तीव्र हुन्छ।

👉 मुख्य विशेषताहरू:

• एउटै प्रकारका व्यवसायहरू एउटै क्षेत्रमा केन्द्रित हुन्छन्
• लाभहरू:
  • दक्ष जनशक्ति उपलब्ध
  • जानकारी र प्रविधिको आदानप्रदान
  • नवप्रवर्तन (innovation) बढ्छ
• उत्पादनशीलता र प्रतिस्पर्धा बढ्छ

👉 उदाहरण:

• पोखरामा पर्यटन क्लस्टर (होटल, ट्राभल एजेन्सी, गाइड)
• आईटी कम्पनीहरू एउटै क्षेत्रमा केन्द्रित हुनु

🔸 मुख्य फरक (Difference)

🔹 सजिलो तरिकाले बुझ्दा

• Dependency Theory 👉 “गरिब देशहरू गरिब नै रहन्छन् किनभने तिनीहरू धनी देशमा निर्भर हुन्छन्।”
• Cluster Theory 👉 “व्यवसायहरू एउटै ठाउँमा मिलेर काम गरे विकास छिटो हुन्छ।”
• Eyes by: Tej Bahadur Dhakal,Nepali Entrepreneur