नेपालको पर्यटन क्षेत्र लामो समयदेखि एउटै चित्रमा कैद छ – सेतो हिमालको चुचुरो, एभरेष्टको गर्विलो नाम। तर यो चित्रको पर्दा पछाडि कति सम्पदा लुकेका छन्? काठमाडौंबाटै देखिने गणेश हिमालदेखि विश्वको दोस्रो ठूलो रुवि खानीसम्म, यी सबैलाई पर्यटनको मूल प्रवाहमा जोड्ने सपना बोकेर आएको छ राजन सिम्खडाको पुस्तक “यहाँ गाउँ / देशको छ चिन्ता…. हिँडे पुगिन्छ । पर्यटन व्यवसायमा २५ वर्षभन्दा बढी अनुभव भएका सिम्खडा आफूलाई “हिँडे पुगिन्छ ” भनेर परिचय दिन्छन् – यो नाम नै पुस्तकको दर्शन हो: गाउँको सरलता, लुकेको सम्भावना र “हिँड्दै पुगिन्छ” को अथक यात्रा। यो पुस्तक केवल आत्मकथा होइन, यो नेपालको पर्यटन नीतिको एकपक्षीयतामाथि कडा प्रहार हो, जसको मुख्य थीसिस छ: “एभरेष्टलाई मात्रै देखाएर पर्यटक आउँदैनन्, नयाँ गन्तव्य खोज्न राज्यले पनि ध्यान दिनुपर्छ।”
सिम्खडाको पृष्ठभूमि पुस्तकको आधारस्तम्भ हो। योग टुरिजमदेखि स्पिरिचुअल टुरिजमसम्म, ट्रपिकल टुरिजमदेखि नयाँ पदमार्गहरूको विकाससम्म – उनले २५ वर्षमा १० भन्दा बढी नयाँ “प्रडक्ट” लन्च गरेका छन्। तर राज्यको उदासीनताले उनको प्रयासलाई सधैं छायाँमा पारेको छ। यो पुस्तक आत्मकथा, नीति विश्लेषण र कार्ययोजनाको सुन्दर त्रिकोणमा बाँडिएको छ। पहिलो खण्डमा उनको व्यक्तिगत यात्रा छ, जसले लेखकको विश्वसनीयता स्थापित गर्छ। दोस्रोमा नेपालका लुकेका गन्तव्यहरूको परिचय छ – गणेश हिमाल, सिङ्ला शक्ति पीठ, कालो र सेतो दह, रुवि खानी तथा तामाङ-गुरुङ संस्कृति। तेस्रोमा राज्य र निजी क्षेत्रको भूमिका माथि छलफल छ, र अन्तिममा “#हिँडेपुगिन्छ” आन्दोलनको सामाजिक प्रभाव।
लेखन शैली सरल नेपालीमा बुनेको छ, गाउँले लवज र हास्य-व्यंग्यले भरिएको। उदाहरणका लागि: “एभरेष्ट चढ्न विदेशी आउँछन्, तर गणेश हिमाल हेर्न काठमाडौंबाटै बसमा ४ घण्टामा पुगिन्छ – तर बस्ने ठाउँ छैन!” यो वाक्यले मात्र होइन, पुस्तकभरि यस्ता व्यंग्यले पाठकलाई सोच्न बाध्य बनाउँछ। मुख्य तर्कहरू डाटा र व्यावहारिकतामा आधारित छन्। गणेश हिमाल काठमाडौंबाट ८० किलोमिटर टाढा छ, सधैं देखिने तर कम भीडभाड – सिम्खडाको प्रस्ताव छ “गणेश भ्यू टावर + होमस्टे चेन”। सिङ्ला शक्ति पीठलाई “३ दिनको सर्किट प्याकेज” बनाएर धार्मिक पर्यटन जोड्ने, कालो-सेतो दहलाई “इको-क्याम्प + बर्ड वाचिङ” बाट जैविक विविधताको केन्द्र बनाउने, रुवि खानीलाई “जेमस्टोन टुर + म्युजियम” बाट शैक्षिक मूल्य दिने, र स्थानीय संस्कृतिलाई “कल्चरल भिलेज टुर + फेस्टिवल क्यालेन्डर” बाट जीवन्त राख्ने। उनको दाबी छ: गणेश हिमाल क्षेत्रमा ५०० भन्दा बढी होमस्टे सञ्चालन सम्भव छ (आफ्नै सर्वेक्षणमा आधारित), र रुवि खानीबाट वार्षिक ५ करोडको जेमस्टोन निर्यात भइरहेको छ तर पर्यटन शून्य।
पुस्तकको सबैभन्दा बलियो पक्ष यसको व्यावहारिकता हो। हरेक गन्तव्यका लागि बजेट, रुट र मार्केटिङ रणनीति दिइएको छ। सामुदायिक फोकस अझ प्रेरणादायी छ: “पर्यटकको पैसा गाउँमा पुगोस्, काठमाडौंको होटलमा होइन।” नेपालको वर्तमान पर्यटन अवस्थामा ८० प्रतिशत पर्यटक एभरेष्ट, अन्नपूर्णा र चितवनमा केन्द्रित छन्। सिम्खडाको दृष्टिकोण छ – “डाइभर्सिफिकेसन” बिना दिगो पर्यटन असम्भव। थाइल्याण्डले ५०० भन्दा बढी गन्तव्य प्रवर्द्धन गर्छ, नेपालले जम्मा १० वटा। यो तुलनाले नेपालको कमजोरी उजागर गर्छ।
तर पुस्तक पूर्ण छैन। राज्यप्रति अत्यधिक आक्रोश दोहोरिन्छ – “राज्यले केही गरेन” भनिन्छ, तर कुन मन्त्रालय वा नीतिको स्पष्ट उल्लेख छैन। डाटाको अभाव छ; “५०० होमस्टे” को स्रोत खुलाइएको छैन। मार्केटिङ रणनीति सीमित छ – डिजिटल प्लेटफर्म, इन्फ्लुएन्सर कोलाबोरेशन जस्ता आधुनिक उपायमा कम ध्यान। यी कमजोरीले पुस्तकलाई अलि बढी भावुक बनाउँछन्।
फेरि पनि, यो पुस्तक पर्यटन मन्त्री र नीति निर्माताका लागि नयाँ गन्तव्यको रोडम्याप हो, होटल र ट्रेकिङ व्यवसायीका लागि नयाँ प्रडक्ट आइडिया, स्थानीय युवाका लागि होमस्टे र साना उद्यमको अवसर, र विद्यार्थी-अध्येताका लागि केस स्टडी। व्यावहारिक र प्रेरणादायी, तर डाटा र सन्तुलित आलोचनामा सुधार आवश्यक। दोस्रो संस्करणमा डिजिटल मार्केटिङ र नीति ड्राफ्ट थपिएमा अझ शक्तिशाली बन्नेछ।
“हिँडेपुगिन्छ” केवल ह्यासट्याग होइन, यो एउटा आन्दोलन हो। सिम्खडा भन्छन्: “गाउँको सम्पदा शहरको नीतिमा पुगोस्, अनि पर्यटक गाउँमा पुग्नेछन्।” यो पुस्तक नेपालको पर्यटनलाई एभरेष्टको छायाँबाट मुक्त गरेर गाउँ-गाउँसम्म पुर्याउने सपनाको दस्तावेज हो।
