विश्व हात धुने दिवस (Global Handwashing Day) हरेक वर्ष अक्टोबर १५ मा मनाइन्छ। यो दिवसले हात सफा राख्ने बानीको महत्वलाई विश्वव्यापी रूपमा प्रचार गर्दछ।

१. विश्व हात धुने दिवस कहिलेबाट मनाइयो?

यो दिवस २००८ देखि मनाउन थालियो। Global Handwashing Partnership (GHP) ले यो अभियान सुरु गरेको थियो, जसको पहिलो संस्करण १२० मिलियन भन्दा बढी बालबालिकाहरूले ७० भन्दा बढी देशहरूमा सहभागिता जनाएर मनाएको थियो। यो स्टकहोम, स्विडेनमा भएको World Water Week को अवसरमा सुरु भएको थियो।

२. किन मनाइयो?

यो दिवस हात धुने बानीलाई प्रोत्साहन गर्न र संक्रमण रोगहरूबाट बचाउन मनाइन्छ। हात सफा नराख्दा डायरिया, निमोनिया जस्ता रोगहरू फैलिन्छन्, जसले विशेष गरी पाँच वर्षमुनिका बालबालिकाहरूको मृत्युदर बढाउँछ। यो अभियानले साबुन र पानीसँग हात धुने सजिलो र सस्तो तरिकालाई प्रचार गर्दछ, जसले रोगहरूबाट बचाउन मद्दत गर्छ।

३. यसको महत्व के छ?

हात धुनेको महत्व रोग नियन्त्रण र सार्वजनिक स्वास्थ्य मा छ। विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) का अनुसार, सही तरिकाले हात धुनेले डायरियाजस्ता रोगहरू ४०% सम्म र श्वासप्रश्वास सम्बन्धी संक्रमणहरू २०-३०% सम्म घटाउन सक्छ। यो दिवसले स्कूलहरू, अस्पतालहरू र समुदायहरूमा हात सफाईको पहुँच बढाउन मद्दत गर्छ, जसले महामारीहरू (जस्तै COVID-19) लाई रोक्न सक्छ। यसले बालबालिकाहरूको स्कूल अनुपस्थिति पनि घटाउँछ।

४. किन मनाउनु पर्छ?

हात धुने दिवस मनाउनु पर्छ किनकि यो सस्तो, सजिलो र प्रभावकारी उपाय हो जसले लाखौं जीवन बचाउन सक्छ। विश्वमा अझै पनि १.७ बिलियन मानिसहरूसँग घरमा साबुन र पानीको हात धुने सुविधा छैन। यो दिवसले जागरण फैलाउँछ, जसले संक्रमण घटाउँछ, एन्टिबायोटिक प्रतिरोध कम गर्छ र समुदायलाई स्वस्थ राख्छ। विशेष गरी विकासशील देशहरूमा यो आवश्यक छ।

५. हात कसरी धुने?

WHO का अनुसार, सही तरिकाले हात धुनेका ६ चरणहरू यस प्रकार छन् (कम्तीमा २०-३० सेकेन्डसम्म):

मुख्य समयहरू: खाना खानुअघि/पछि, शौचालय प्रयोगपछि, खोक्दा/हाच्छ्युँ गर्दा, बिरामीको हेरचाहपछि।

६. हात धुँदाका फाइदाहरू के के हुन्?

हात धुनेका मुख्य फाइदाहरू निम्न छन्:

• रोगबाट बचाव: डायरिया ५८% र श्वासप्रश्वास संक्रमण १६-२१% सम्म घटाउँछ।
• स्कूल/कार्य अनुपस्थिति कम: बालबालिकाहरूमा २९-५७% सम्म कमी।
• एन्टिबायोटिक प्रतिरोध कम: अनावश्यक एन्टिबायोटिक प्रयोग घटाउँछ।
• समुदाय स्वास्थ्य: महामारी रोक्छ र कमजोर प्रतिरक्षा भएकाहरूलाई जोगाउँछ।
• मानसिक फाइदा: अपराधबोध वा तनाव कम गर्छ (मनोवैज्ञानिक अध्ययन अनुसार)।

७. कुन कुन देशमा कसरी हात धुने गरिन्छ?

हात धुने अभ्यास देशहरूमा फरक पर्छ, जसमा सांस्कृतिक, धार्मिक र पहुँचका कारण फरक छ। यहाँ केही उदाहरणहरूको तुलना: