यो नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद् विघटनपछि समयपूर्व घोषित आम निर्वाचन हो। राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले नेपाल सरकारको सिफारिसमा २०८२ भदौ २७ गते संसद् विघटन गरी फागुन २१ गते निर्वाचन तोकेका थिए। पृष्ठभूमिमा २०८२ भदौ २३ गते युवा तथा विद्यार्थी (जेन जेड) ले आयोजना गरेको ठूलो विरोध प्रदर्शन मुख्य कारण थियो। अन्तरिम प्रधानमन्त्रीको रूपमा पूर्वप्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्की नियुक्त भएकी छन्। यो निर्वाचनले आगामी ५ वर्षका लागि २७५ सदस्यीय प्रतिनिधि सभा चयन गर्नेछ (बहुमतका लागि १३८ सिट आवश्यक)।

निर्वाचन प्रणाली र संरचना

• कुल सिट: २७५
  • प्रत्यक्ष (FPTP): १६५ सिट (१६५ एकल सदस्यीय निर्वाचन क्षेत्रबाट पहिलो हुने निर्वाचित हुने प्रणाली)
  • समानुपातिक (PR): ११० सिट (राष्ट्रव्यापी एकल निर्वाचन क्षेत्रबाट बन्द सूची प्रणाली)
• मतपत्र: दुई छुट्टै – एउटा प्रत्यक्ष उम्मेदवारका लागि, अर्को दलका लागि।
• सिट बाँडफाँड: वेबस्टर विधि। दल/गठबन्धनलाई राष्ट्रिय वैध मतको कम्तीमा ३% प्राप्त गर्नुपर्ने।
• निर्वाचन क्षेत्र: १६५ (सातै प्रदेशमा जनसङ्ख्या र भूगोलका आधारमा निर्धारित)।

कुल उम्मेदवार

• प्रत्यक्ष निर्वाचन (१६५ क्षेत्र): कुल ३४०६ उम्मेदवार (पुरुष ३०१७, महिला ३८८, अन्य १)।
  • ६७+ राजनीतिक दल र स्वतन्त्र उम्मेदवार सहभागी।
  • नेपाली कांग्रेस र नेकपा (एमाले) ले सबै १६५ क्षेत्रमा उम्मेदवार दिएका छन्। अन्य प्रमुख दलहरू (राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी, राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी, नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी आदि) ले धेरैजसो क्षेत्रमा उम्मेदवार खडा गरेका छन्।
  • नोमिनेसन माघ ६ गते दर्ता, अन्तिम सूची माघ ९ गते प्रकाशित।
• समानुपातिक: राजनीतिक दलहरूले बन्द सूची पेश गरेका छन् (कुल करिब ३२१३ उम्मेदवारको सूची सार्वजनिक)।

कुल मतदाता

• दर्ता भएका मतदाता: १,८९,०३,६८९ (पुरुष ९६,६३,३५८, महिला ९२,४०,१३१, अन्य ३००)।
• यो नेपालको कुल जनसङ्ख्याको करिब ५.०९% हो। पहिलो पटक मतदान गर्ने युवा मतदाताको सङ्ख्या ठूलो छ।

निर्वाचन कार्यक्रम र प्रमुख गतिविधिहरू (संक्षिप्त timeline)

• घोषणा: २०८२ भदौ २७
• आचारसंहिता: माघ ५ देखि लागू
• नोमिनेसन दर्ता: माघ ६
• दाबी-विरोध: माघ ७
• अन्तिम उम्मेदवार सूची र निर्वाचन चिह्न: माघ ९
• प्रचार-प्रसार: फागुन ४ देखि १८ सम्म (सार्वजनिक सभा, र्‍याली, घर-घर अभियान)
• मतपत्र छपाइ: सम्पन्न (क्षेत्र र उम्मेदवार सङ्ख्या अनुसार आकार फरक)
• सेना परिचालन: मतदान केन्द्र सुरक्षा लागि
• अन्तर्राष्ट्रिय पर्यवेक्षक: निर्वाचन आयोगले आवेदन खुला गरेको छ
• निर्वाचन खर्च: उम्मेदवारले छुट्टै बैंक खाता खोल्नुपर्ने (२५ हजारभन्दा माथि रकम बैंकिङ्गबाट मात्र)
• मेनिफेस्टो: दल र उम्मेदवारले फागुन ३ भित्र प्रकाशित गरी आयोगमा बुझाउनुपर्ने

अन्य प्रमुख गतिविधि:

• २९ दलसँग आयोगको छलफल (निष्पक्षता, शान्ति)
• मतदान केन्द्र तयारी (देशभर हजारौँ केन्द्र)
• सुरक्षा व्यवस्था (सेना, प्रहरी)
• मतदाता शिक्षा अभियान
• नमूना मतपत्र सार्वजनिक (क्षेत्रअनुसार आकार फरक)

अन्य महत्वपूर्ण तथ्य

• यो निर्वाचनलाई “देशले जित्ने चुनाव” भनी केही दलले अभियान चलाइरहेका छन्।
• युवा नेतृत्व र नयाँ दलहरूको प्रभाव देखिन्छ (राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी, बालेन शाह जस्ता उम्मेदवार)।
• निर्वाचन खर्च सीमा तोकिएको छ (क्षेत्रअनुसार ३१–३३ लाखसम्म)।
• मतदान समय: बिहान ७ देखि साँझ ५ बजेसम्म (सम्भवतः)।

यो निर्वाचन नेपालको लोकतन्त्र, युवा सहभागिता र राजनीतिक स्थिरताका लागि महत्वपूर्ण छ। विस्तृत उम्मेदवार सूची, क्षेत्रगत विवरण र परिणामका लागि निर्वाचन आयोग (election.gov.np) वा ekantipur.com/election जस्ता स्रोत हेर्न सकिन्छ। निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा आचारसंहिता पालना र शान्तिपूर्ण मतदानमा सबैको भूमिका महत्वपूर्ण छ।