नेपालको विकासका मुख्य आयामहरूमा हामीले कहाँ चुक्यौं र अब के गर्नुपर्छ?

नेपालको विकासलाई बहुआयामिक रूपमा हेर्ने हो भने, राष्ट्रिय योजना आयोगको दीर्घकालीन सोच, १५औं योजना र दिगो विकास लक्ष्यहरू (SDGs) का आधारमा मुख्य क्षेत्रहरू छन्। तपाईंले उल्लेख गरेको “२५ आयाम” को स्पष्ट सूची नभेटिए पनि, नेपालको विकासलाई सामान्यतया २०-२५ वटा प्रमुख क्षेत्र वा चुनौतीहरूमा विभाजन गरेर हेर्न सकिन्छ (जस्तै: पूर्वाधार, शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, सुशासन, पर्यटन आदि)। यी क्षेत्रहरूमा राजनीतिक अस्थिरता, भ्रष्टाचार, नीतिगत कमजोरी, स्रोतको अभाव र कार्यान्वयनको कमीका कारण हामीले अपेक्षित प्रगति गर्न सकेनौं।

यदि यी क्षेत्रमा समयमै सुधार गरिएको भए, नेपालले आर्थिक वृद्धि, गरिबी निवारण र समतामूलक समाज निर्माणमा ठूलो फड्को मार्न सक्थ्यो। अब ती क्षेत्रमा लक्षित सुधार गरेमा आमूल परिवर्तन सम्भव छ – जस्तै: दीगो पूर्वाधार, दक्ष जनशक्ति र पारदर्शी सुशासन।

नेपालको सडक किन राम्रो, गुणस्तरीय र उत्तम बन्न सकेन?

नेपालको सडक निर्माण र गुणस्तरको मुख्य समस्या भौगोलिक जटिलता (हिमाली र पहाडी भू-धरातल) हो, तर मानवीय र प्रणालीगत कमजोरीहरूले यो अझ बढाएको छ। मुख्य कारणहरू:

• भ्रष्टाचार र कम गुणस्तरको सामग्री/निर्माण: ठेक्कापट्टामा कमिसनको चलखेल, सस्तो र कमजोर सामग्री प्रयोग।
• अनुगमन र मर्मतको अभाव: निर्माणपछि नियमित मर्मत नहुने, असारे विकास (वर्षको अन्त्यमा हतारमा काम)।
• भू-गर्भीय अध्ययन र मापदण्डको कमी: पहिरो जोखिमयुक्त क्षेत्रमा बिना अध्ययन सडक काट्ने, ड्रेनेज र टेवा पर्खाल नबनाउने।
• राजनीतिक हस्तक्षेप र समन्वय अभाव: स्थानीय, प्रदेश र केन्द्रबीच समन्वय नहुने, अनावश्यक सडक ट्र्याक खोल्ने होड।
• स्रोत र प्राविधिक कमी: बजेटको दुरुपयोग, दक्ष इन्जिनियर र मेसिनको अभाव।

यी कारणले सडक छिटो बिग्रिने, पहिरो जाने र दुर्घटना बढ्ने गरेको छ। फलस्वप: विकासको मेरुदण्ड मानिने सडकले अर्थतन्त्रलाई गति दिन सकेन।

सडक विकासका लागि मुख्य २५ समस्या र २५ उपायहरू

सडकलाई नेपालको समुन्नतिको आधार मान्दा, यहाँ मुख्य २५ समस्या र तिनको समाधानका २५ उपायहरू तालिकामा प्रस्तुत गरेको छु। यी समस्या नेपालको वास्तविक अवस्था (भौतिक पूर्वाधार मन्त्रालय, सडक विभाग र विभिन्न अध्ययनहरू) बाट लिएका हुन्। यी उपायहरू कार्यान्वयन गरेमा सडक मात्र होइन, समग्र देशको विकासमा क्रान्ति आउन सक्छ।

यी उपायहरू कार्यान्वयन गरेमा सडक मात्र सुरक्षित र गुणस्तरीय बन्ने छैन, पर्यटन, व्यापार, कृषि र उद्योगले गति लिने छ। फलत: रोजगारी बढ्ने, गरिबी घट्ने र नेपाल समुन्नत बन्ने छ। यो आमूल परिवर्तनको आधार हो – अब इच्छाशक्ति र कार्यान्वयन चाहिन्छ!