बालेन्द्र शाह (बालेन शाह) नेपालका एक बहुप्रतिभाशाली व्यक्ति हुन्, जसलाई र्‍यापर, स्ट्रक्चरल इन्जिनियर र राजनीतिज्ञको रूपमा चिनिन्छ। उनी काठमाडौं महानगरपालिकाका पूर्व मेयर हुन् र हाल राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) बाट नेपालका सबैभन्दा युवा प्रधानमन्त्रीको रूपमा दावेदार बनेका छन्। उनको जीवन र करियरले नेपालको युवा पुस्तालाई प्रेरणा दिएको छ, जसमा कलाकारिता, प्राविधिक ज्ञान र राजनीतिक सुधारका प्रयासहरू समावेश छन्।

bbc.com

Balen Shah: Rap star hopes to unseat former PM Oli in Nepal’s Gen Z election

बालेनको जीवनी

बालेन शाहको जन्म २७ अप्रिल १९९० मा काठमाडौंको नारदेवीमा भएको थियो। उनी चार सन्तानमध्ये कान्छा थिए। उनका बुबा राम नारायण शाह सरकारी आयुर्वेद चिकित्सक थिए (जसको निधन डिसेम्बर २०२५ मा भयो) र आमा घरेलु गृहिणी थिइन्। बाल्यकालमा कविता लेख्ने बानी थियो, जसले पछि उनको र्‍याप करियरलाई प्रभावित गर्‍यो। उनी नेपालको माओवादी द्वन्द्वको समयमा स्कुल पढ्दै थिए। उनले नेपालको हिमालयन व्हाइटहाउस इन्टरनेसनल कलेजबाट सिभिल इन्जिनियरिङमा स्नातक गरे र भारतको कर्नाटकस्थित विश्वेश्वरैया टेक्नोलोजिकल युनिभर्सिटी (VTU) बाट स्ट्रक्चरल इन्जिनियरिङमा स्नातकोत्तर गरे। उनी हाल पीएचडी स्कलर पनि छन्। उनको जीवनमा राजनीतिक प्रवेश २०२२ मा स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा काठमाडौं मेयर जितेर भएको थियो, जसले नेपालको राजनीतिमा ‘बालेन इफेक्ट’ सिर्जना गर्‍यो। डिसेम्बर २०२५ मा उनी रास्वपामा सामेल भए र जनवरी २०२६ मा मेयर पदबाट राजीनामा दिएर २०२६ को आम निर्वाचनमा प्रधानमन्त्री पदको दावेदारी गरे। मार्च २०२६ को निर्वाचनमा उनले झापा-५ बाट पूर्व प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीलाई हराएर संसद सदस्य बने र रास्वपाको नेतृत्वमा दुई तिहाई बहुमतसहित सरकार बनाउने स्थिति सिर्जना गरे।

उनको कलाकारिता

बालेन नेपालको हिप-हप दृश्यका अग्रणी कलाकार हुन्। २०१० को दशकको सुरुमा उनी र्‍याप ब्याटलहरूमा सक्रिय भए र २०१३ मा ‘रअ बार्ज’ नामक र्‍याप ब्याटल प्लेटफर्म स्थापना गरे, जसले नेपालमा हिप-हपलाई लोकप्रिय बनायो। उनी इमेज च्यानलको ‘नेपहपको श्रीपेच’ कार्यक्रममा जज पनि थिए। उनको कलाकारिताले राजनीतिक भ्रष्टाचार, सामाजिक असमानता र युवाका संघर्षहरूलाई विषय बनाएको छ, जसले २०२५ को युवा विद्रोहमा पनि योगदान दियो। उनको संगीतले नेपालको जेन-जेड पुस्तालाई राजनीतिक रूपमा जागृत बनाएको छ।

उनको स्ट्रक्चरल इन्जिनियरिङ र त्यसको योगदान

बालेन एक योग्य स्ट्रक्चरल इन्जिनियर हुन्, जसले नेपाल र भारतमा प्राविधिक शिक्षा हासिल गरे। मेयरको रूपमा उनले आफ्नो इन्जिनियरिङ ज्ञानलाई शहर विकासमा प्रयोग गरे, जसमा अवैध संरचनाहरू हटाउने (बुलडोजर पोलिसी), पार्किङ नियम लागू गर्ने र शहरी व्यवस्थापन सुधार गर्ने कामहरू समावेश छन्। यसले काठमाडौंमा देखिने परिवर्तन ल्यायो, जस्तै सार्वजनिक जवाफदेहिता र पूर्वाधार सुधार। उनको योगदानले नेपालमा इन्जिनियरिङलाई राजनीतिक सुधारसँग जोडेर नयाँ उदाहरण सेट गरेको छ, तर विशिष्ट परियोजनाहरूमा उनको योगदान सामान्य रूपमा छ।

शिक्षाको योगदान

बालेनको आफ्नै शिक्षा उच्च स्तरको छ, जसले उनलाई प्राविधिक र व्यावहारिक दृष्टिकोण दिएको छ। मेयरको रूपमा उनले सार्वजनिक शिक्षालाई सुधार्ने प्रयास गरे, जसमा विद्यालयहरूमा डिजिटल शिक्षा र गुणस्तरीय सुधारहरू समावेश छन्। रास्वपाको मेनिफेस्टोमा पनि शिक्षा सुधारलाई प्राथमिकता दिइएको छ, जसमा सार्वजनिक शिक्षालाई १००% समावेशी बनाउने र युवा अवसरहरू बढाउने योजना छन्। उनको योगदानले नेपालका युवालाई शिक्षा मार्फत सशक्त बनाउने लक्ष्य राखेको छ।

बालेनका केही चर्चित गीतहरू

बालेनका गीतहरू सामाजिक र राजनीतिक मुद्दामा केन्द्रित छन्। केही चर्चितहरू:

• बलिदान (Balidan): भ्रष्टाचार र राजनीतिक अभिजात वर्गको आलोचना गर्ने, युट्युबमा १२ मिलियन भन्दा बढी भ्युज।
• सडक बालक (Sadak Balak): सडक बालबालिकाको संघर्ष र सामाजिक असमानता बारे।
• सेभेज (Savage): आक्रामक राजनीतिक टोन भएको, उनको र्‍याप स्टाइल देखाउने।
• नेपाल हसेको (Nepal Haseko): देशको समृद्धि र हाँसो बारे, फिल्म ‘लाज शरणम’ को OST।
• आम नेपाली बुबा (Aam Nepali Buwaa): साधारण नेपाली बुबाको संघर्ष बारे, फिल्म ‘झरी पछि को इन्द्रेणी’ को OST।यी गीतहरूले उनलाई युवा आइकन बनाएका छन्।

बालेनको काठमाडौं महानगरमा इन्ट्री र यसमा गरेका योगदान

२०२२ को स्थानीय निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा बालेनले काठमाडौं मेयर जिते (६१,७६७ भोट), जसले स्थापित दलहरूलाई झट्का दियो। योगदानहरू:

• अवैध निर्माणहरू हटाउने (बुलडोजर अभियान)।
• पार्किङ नियम कडाइ, शहरी व्यवस्थापन सुधार।
• सार्वजनिक जवाफदेहिता बढाउने र भ्रष्टाचार नियन्त्रण।
• युवा र जेन-जेडसँग जोडेर शहर विकास।यी कामहरूले काठमाडौंमा दृश्य परिवर्तन ल्यायो, तर आलोचकहरूले यसलाई ‘बुलडोजर राजनीति’ भनेका छन्।

बालेनका चर्चित भाषणहरू

बालेनका भाषणहरू प्रेरणादायी र युवा-केन्द्रित हुन्छन्:

• झापामा राजनीतिक भाषण: २०२६ निर्वाचन अभियानमा, ओलीविरुद्धको दावेदारी र राष्ट्रिय सुधार बारे।
• ढंगढी भाषण: ३.५ मिनेटको छोटो भाषणमा राष्ट्रिय मुद्दा, युवा नेतृत्व र भविष्य बारे।
• मैथिली भाषण (जनकपुर): अभियान सुरु गर्दा मैथिलीमा दिएको, जसले क्षेत्रीय एकता देखायो।
• विद्यार्थीहरूका लागि मोटिभेसनल भाषण: शिक्षा र युवा सशक्तीकरण बारे।
• अंग्रेजी भाषण: अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा नेपालको सुधार बारे।यी भाषणहरूले उनलाई राष्ट्रिय नेता बनाएका छन्।

भापा ५ मा केपी ओली विरुद्धको जीत

झापा-५ (भापा ५ भनेर उल्लेख) मा बालेनले २०२६ निर्वाचनमा पूर्व प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीलाई ठूलो अन्तरले हराए। यो उनको राजनीतिक उदयको प्रमुख घटना थियो, जसले रास्वपालाई बलियो बनायो। यो जीतले नेपालको परम्परागत राजनीतिलाई चुनौती दियो।

अवको रास्वपाबाट दुईतिहाईको जीत सहित प्रधानमन्त्रीको दावेदार

बालेन रास्वपाको प्रधानमन्त्री उम्मेदवार थिए र २०२६ निर्वाचनमा पार्टीले दुई तिहाई बहुमत प्राप्त गरेको छ। यो नेपालको इतिहासमा युवा नेतृत्वको ठूलो उदाहरण हो। उनलाई ३५ वर्षको उमेरमा नेपालको सबैभन्दा युवा प्रधानमन्त्री बन्ने सम्भावना छ। रास्वपाको मेनिफेस्टोले सुशासन, आर्थिक सुधार र युवा अवसरहरूलाई जोड दिएको छ।

उनले गर्नुपर्ने मुख्य ५ कामहरू

रास्वपाको मेनिफेस्टो अनुसार, बालेनले प्रधानमन्त्रीको रूपमा मुख्य ५ कामहरू (५ प्रमुख राष्ट्रिय प्राथमिकताहरू):

1. सुशासन र अखण्डता: भ्रष्टाचार अन्त्य, कानुनी राज्य र पारदर्शी प्रशासन।
2. युवा अवसरहरू: युवालाई केन्द्रित अवसरहरू, डिजिटल अर्थतन्त्र र शिक्षा सुधार।
3. आर्थिक सुधार: ७% वार्षिक वृद्धि, GDP विस्तार र रोजगारी सिर्जना।
4. संस्थागत सुधार: प्रशासनिक दक्षता बढाउने र डिजिटल गभर्नेन्स।
5. सार्वजनिक सेवा उन्नति: स्वास्थ्य, शिक्षा र सामाजिक सुरक्षा।

१५० खर्वको GDP कसरी बनाउने?

नेपालको हालको GDP करिब ५ खर्ब NPR (४० बिलियन USD) छ। १५० खर्ब NPR (~१.१५ ट्रिलियन USD) ambitious लक्ष्य हो। कसरी:

• ७% वार्षिक आर्थिक वृद्धि कायम राखेर, विदेशी लगानी १५ गुणा बढाउने।
• पर्यटन, कृषि, IT, ऊर्जा र उद्योगमा फोकस; निर्यात १० बिलियन USD बनाउने।
• ‘१०० डेज, १०० वर्क्स’ योजना मार्फत तत्काल सुधार, जस्तै सहकारी बचत फिर्ता।
• हरित अर्थतन्त्र र डिजिटल बैंकिङलाई प्रोत्साहन। यो लक्ष्य ५-७ वर्षमा हासिल गर्न रास्वपाले योजना बनाएको छ, तर यसका लागि राजनीतिक स्थिरता र लगानी आवश्यक छ।

३००० डलर प्रतिब्यक्ति आय कसरी बनाउने?

हाल ~१२०० USD प्रतिव्यक्ति आय छ। ३००० USD बनाउन:

• मध्यम वर्ग विस्तार, शिक्षा र स्वास्थ्यमा लगानी।
• औसत ७% वृद्धि, GDP १०० बिलियन USD बनाउने।
• सामाजिक सुरक्षा र बैंकिङ पहुँच १००% बनाउने।
• ५-७ वर्षको योजना, जसमा उत्पादनशील क्षेत्रहरूमा फोकस।

१५,००० मेघावाट बिजुली ५ वर्षमा कसरी उत्पादन गरिसक्ने?

हाल ~३००० MW क्षमता छ। १५,००० MW बनाउन:

• जलविद्युत लाइसेन्स ५० वर्षसम्म विस्तार, निजी क्षेत्रलाई खुला।
• नवीकरणीय ऊर्जा विस्तार, ट्रान्समिसन पूर्वाधार।
• ऊर्जा निर्यात र ऊर्जा-केन्द्रित उद्योग स्थापना।
• २०३५ सम्म प्रतिव्यक्ति खपत १५०० kWh बनाउने।

१२ लाख नेपालीलाई ५ वर्षमा कसरी नयाँ रोजगारी सिर्जना गर्ने?

• IT, निर्माण, पर्यटन, कृषि, खनिज र सेवा क्षेत्रमा १.२ मिलियन औपचारिक रोजगारी।
• युवा प्रवास रोक्ने (दैनिक ३३०० युवा विदेशिने रोक्ने)।
• डिजिटल अर्थतन्त्र र लगानी आकर्षण।
• १.५ लाख वार्षिक रोजगारी अन्य दलहरूले पनि वाचा गरेका छन्।

सबै नेपालीलाई स्वास्थ्य विमा कार्यक्रम मार्फत् उपचार गर्ने पद्धति विकास गर्ने

• १००% स्वास्थ्य सेवा बीमित बनाउने, जन्मदेखि मृत्युसम्म सामाजिक सुरक्षा।
• सार्वजनिक स्वास्थ्य सुधार, एकीकृत प्रणाली।
• रास्वपाको ‘क्रेडल टु ग्रेभ’ सुरक्षा योजना।

यो चुनौतीलाई पार गर्नुपर्नेछ। यी लक्ष्यहरू ambitious छन् र यसका लागि राजनीतिक स्थिरता, लगानी र कार्यान्वयन आवश्यक छ। नेपालीहरूको चाहना अनुसार, अब ५ वर्षे पूर्ण कार्यकाल सकेर मात्र अर्को निर्वाचन होस्, जसले स्थिर सरकार सुनिश्चित गरोस्। बालेनको नेतृत्वले नेपाललाई नयाँ दिशा दिन सक्छ, तर चुनौतीहरू जस्तै भ्रष्टाचार र आर्थिक संकट पार गर्नु पर्नेछ।

aljazeera.com

Balen Shah: Rapper, mayor, Nepal’s next prime minister? | Elections | Al Jazeera